Afdeling Leiden

Spreker: Simon Duijn
Onderwerp: Zwaartekracht Golven

Stel je voor dat het heelal geen stille, lege ruimte is, maar een soort gigantisch wateroppervlak. Als je daar een steentje in gooit, ontstaan er rimpels die zich naar buiten verspreiden. Iets vergelijkbaars gebeurt ook in het universum, maar dan met ruimte en tijd zelf! Die rimpels noemen we zwaartekrachtgolven. Ze ontstaan bijvoorbeeld wanneer twee zwarte gaten met enorme kracht om elkaar heen draaien en uiteindelijk botsen.

Het bijzondere is dat deze golven zó klein zijn dat we ze hier op aarde bijna niet kunnen voelen of zien. Toch zijn wetenschappers erin geslaagd om ze te meten met supergevoelige instrumenten. Dat is een beetje alsof je probeert te merken dat iemand aan de andere kant van de wereld een glas water heel zachtjes laat trillen. Best indrukwekkend dus!

In deze lezing gaan we samen ontdekken wat zwaartekrachtgolven precies zijn, waar ze vandaan komen en hoe we ze kunnen “horen” met speciale detectors. Persoonlijke note: Dit is werkelijk de grootste ontdekking van de afgelopen jaren die je moet weten. Sterrenkundige hebben letterlijk een nieuw waarneem orgaan erbij gekregen. Dit gaat ons nieuw dingen leren. Het kan niet anders.

Spreker: Yoris Kerkhof
Onderwerp: Permanente basis in de ruimte

Stel je voor: een huis op de maan of zelfs op een andere planeet! Een permanente ruimtebasis is een plek waar mensen echt wonen, niet alleen op bezoek gaan. In plaats van straten en auto’s heb je daar kraters en stof, en kijk je elke dag uit op een zwarte hemel vol sterren. NASA heeft concrete plannen om een dergelijke basis op de maan te bouwen. Elon Musk droomt van een basis Mars. Nu de eerste Artemis succesvol missie gelanceerd is is het maar wachten op onze eerste stap naar de maan.

Leven op de maan of een planeet zoals Mars is best een uitdaging. Er is geen lucht om te ademen en het kan er ijskoud of juist superheet worden. Daarom moeten mensen speciale gebouwen maken die hen beschermen. Ze verbouwen hun eigen eten in kassen, maken water steeds opnieuw schoon en dragen ruimtepakken als ze naar buiten gaan. Alles moet slim en zuinig worden gebruikt, want je kunt niet even snel iets ophalen van de aarde.

Toch is zo’n basis heel belangrijk voor de toekomst. Vanaf de maan of een andere planeet kunnen we verder het heelal in reizen en meer ontdekken over het universum. Maar welke uitdagingen komen we tegen als we eten willen verbouwen? Waar komt water vandaan? Hoe gaan we die dorpen bouwen? Misschien worden er later wel hele dorpen gebouwd buiten de aarde. Wie weet woon jij later wel op de maan of een andere planeet!

Spreker: Bregtje & Jasper
Onderwerp: Bellen met buitenaarts leven

Je kijkt ’s avonds naar de sterren. Je ziet misschien de maan. Misschien een paar heldere stipjes. Maar wat als daar, héél ver weg, iemand anders óók omhoog kijkt? Iemand die zich afvraagt: Zijn wij alleen?

Die vraag stellen mensen zich al duizenden jaren. En niet alleen in verhalen of films. Wetenschappers over de hele wereld proberen echt contact te maken met buitenaards leven. Bijvoorbeeld via grote telescopen zoals die van NASA, of met radiotelescopen van het SETI Institute, die luisteren naar vreemde signalen uit de ruimte.

We hebben zelfs berichten de ruimte in gestuurd! In 1977 vertrok de ruimtesonde Voyager 1 met aan boord een gouden plaat vol muziek, geluiden en begroetingen van de aarde. Alsof we een kosmische flessenpost hebben verstuurd, in de hoop dat iemand die ooit vindt.

Maar hoe praat je eigenlijk met wezens die misschien totaal anders zijn dan wij? Wat als ze geen ogen hebben? Of geen oren? Of zelfs geen taal? Hoe zeg je dan: “Hallo, wij komen in vrede”?

Vandaag gaan we ontdekken hoe mensen proberen contact te maken met buitenaards leven — en waarom dat misschien wel één van de spannendste avonturen ooit is.

Want de echte vraag is niet alleen: Is daar iemand?
Maar ook: Hoe zouden wij het merken als ze antwoorden?

Spreker: Noor Sachs
Onderwerp: De geschiedenis van sterrenkunde

Wanneer we ’s nachts naar de sterren kijken, lijkt het alsof we iets tijdloos zien. Toch is onze kennis van de hemel het resultaat van duizenden jaren menselijke nieuwsgierigheid. Lang voordat er telescopen bestonden of ruimtevaartuigen naar planeten reisden, bestudeerden oude volkeren al aandachtig de bewegingen van de zon, maan en sterren. Sterrenkunde is daarmee één van de oudste wetenschappen ter wereld.

In beschavingen zoals die van het oude Mesopotamië, het oude Egypte, China en bij de Maya in Midden-Amerika, werd de hemel nauwkeurig geobserveerd. Niet uit pure nieuwsgierigheid alleen, maar uit noodzaak. De stand van de sterren bepaalde wanneer men moest zaaien of oogsten. De beweging van de zon gaf richting aan religieuze feesten. En bijzondere verschijnselen zoals zons- en maansverduisteringen werden vaak gezien als voortekenen.

Zonder moderne instrumenten ontwikkelden deze volkeren indrukwekkende methoden om patronen in de hemel te herkennen. Ze bouwden monumenten die waren uitgelijnd met de zon of bepaalde sterren, zoals Stonehenge, en stelden kalenders samen die verrassend nauwkeurig waren.

In dit praatje duiken we in de geschiedenis van de sterrenkunde en ontdekken we hoe oude volkeren, met niets meer dan scherpe observatie en doorzettingsvermogen, de basis legden voor de astronomie zoals wij die vandaag kennen. We reizen terug in de tijd om te zien hoe de mens voor het eerst probeerde de hemel te begrijpen — en daarmee ook zijn eigen plaats in het universum.

Spreker: Wietse Pruymboom
Onderwerp: Een gids voor de totale zonsverduistering van 2026

Heb je je ooit afgevraagd wat er gebeurt als de zon ineens helemaal verdwijnt? Het klinkt als iets uit een sciencefictionfilm, maar in 2026 gaat het echt gebeuren! Op 12 augustus 2026 zal een totale zonsverduistering plaatsvinden, en we kunnen dit spectaculaire natuurverschijnsel in Spanje meemaken!

Tijdens een totale zonsverduistering komt de maan precies tussen de aarde en de zon te staan, waardoor de zon even compleet verdwijnt. Maar dat is niet alles—het wordt donker, de lucht wordt kouder, en de sterren kunnen zelfs zichtbaar worden! Het is een magisch moment dat je niet snel zult vergeten.

In deze lezing gaan we ontdekken hoe een zonsverduistering werkt, waarom het zo bijzonder is om er een te zien, en waarom Spanje de perfecte plek is om dit natuurwonder te ervaren. Dus pak je zonnebril (voor als de zon weer tevoorschijn komt) en reis met ons mee naar de zon, de maan en de sterren!

Speker: Paul Perdijk/ Wessel de Kooker
Onderwerp: Fermi Paradox – waar zijn alle aliens?

We turen al decennialang met telescopen de ruimte in. We hebben miljarden sterren ontdekt, triljoenen planeten, en toch… blijft het akelig stil. Als het heelal zo groot is – en zo oud – waar blijft dan dat buitenaardse bezoek? Waar zijn de ruimteschepen, de radiosignalen, de groene mannetjes?

Dit is precies het raadsel van de Fermi-paradox: als het universum wemelt van leven, waarom hebben we er dan nog nooit iets van gezien?

Vanavond duiken we in de meest fascinerende theorieën die wetenschappers, denkers en sciencefictionfans hebben bedacht:
– Zijn we misschien écht alleen?
– Vermijden ze ons bewust?
– Of leven ze in vormen die we ons niet eens kunnen voorstellen?

Bereid je voor op een avond vol verwondering, speculatie en een gezonde dosis kosmisch mysterie. Want één ding is zeker: na vanavond kijk je nooit meer op dezelfde manier naar de sterren