Praktische opdracht

Navigatie op zee

De Catamaran Simac © Foto Henk de Velde
De Catamaran Simac © Foto Henk de Velde

Wat is jouw positie op aarde? Hoe weet je als zeezeiler dat je schip op koers ligt? Hoe kun je ’s nachts je weg bepalen? 

Navigeren is de kunst om daar te komen waar je naartoe wilt. Van oudsher hebben mensen methoden ontwikkeld en hulpmiddelen ontworpen om te navigeren. Met behulp van de sterren, een kompas, een horloge of natuurlijke referenties. Tegenwoordig wordt GPS (Global Position System) ingezet om overal op aarde je positie te bepalen. Ook veel buitensporters maken gebruik van dit instrument.

Een verzameling navigatie instrumenten © Foto Raymond Koome

De zeezeiler Henk de Velde heeft al verschillende reizen over de wereldzeeën gemaakt. Hij heeft een eigen website waarop zijn reizen en schepen beschreven worden. Zijn zeilschip is uitgerust met de meest geavanceerde instrumenten. Zo weet hij wat zijn positie op zee is, kan hij weersverwachtingen maken en rechtstreeks communiceren met mensen aan de wal. 

Vóór de uitvinding van GPS-systemen bepaalden zeelieden hun positie met behulp van kompas en sextant. Daarbij keken ze overdag naar de zon en ’s nachts maakten ze gebruik van de positie van sterren aan de hemel.

De ontwikkeling van navigatiemethoden en -- technieken heeft een enorme vlucht genomen. Verschillende technische ontwikkelingen hebben daarbij een rol gespeeld.

Je schrijft een essay over de ontwikkeling van navigatietechnieken. Beschrijf daarin de verschillende methoden en technieken, hoe ze werken en wat de voor- en nadelen zijn. Betrek ook de invloed van de ontwikkeling van andere technieken, die volgens jou een rol hebben gespeeld bij de ontwikkeling van hedendaagse geavanceerde navigatieapparatuur. 

Als je belangstelling hebt voor de zeevaart, kun je er voor kiezen om een van de zeiltochten van Henk de Velde te gebruiken als uitgangspunt van je essay.

Je essay moet minimaal 1000 woorden zijn, maar mag niet langer zijn dan 2000 woorden. Start deze opdracht met het zoeken naar geschikte informatie, in de bibliotheek of op Internet. Maak vervolgens een schema waarin je in grote lijnen neerzet wat je zou willen beschrijven. Schrijf het essay zodanig dat je het zou kunnen aanbieden aan een tijdschrift over zeilsport. Denk daarbij eerst aan welke voorwaarden het essay moet voldoen om geschikt te zijn voor jouw lezers.

Begeleidingsblad

Navigatie op zee

Benodigde tijd

10 slu

Benodigdheden

Computer met internetaansluiting, eventueel een kompas, horloge

Randvoorwaarden

-

Benodigde voorkennis

De onderverdeling van de aarde in geografische breedte- en lengtegraden. 

Kennis van de beweging van de aarde ten opzichte van de zon en de sterren. Leerlingen moeten over de vaardigheid beschikken om de positie van de zon, maan of ster aan de hemel te bepalen en uit te drukken in graden.

Informatiebronnen

Inleiding

Je plaats op aarde bepalen, je koers op zee uitzetten, een route bepalen. Dat is navigeren. Zeelieden op volle zee kunnen zich niet oriënteren op de horizon. Tegenwoordig maken zeilers gebruik van GPS om hun positie te bepalen. Maar ook andere buitensporters, zoals bergbeklimmers, maken gebruik van moderne navigatietechnieken om hun plaats op aarde te bepalen. 

Verschillende technieken hebben een rol gespeeld bij de ontwikkeling van nieuwe navigatiemethoden. Deze praktische opdracht biedt leerlingen de mogelijkheid om zich te verdiepen in de navigatie. De opdracht is open, zodat leerlingen zelf richting kunnen geven aan de opdracht.

Uitvoering

In de loop van de eeuwen zijn verschillende instrumenten gebruikt. Het kompas, hoogtemeters zoals het kwadrant, een jakobsstaf, een zeeastrolabium en een sextant.
 
Zelf het noorden bepalen. © Foto Raymond Koome
De Catamaran Simac. © Foto Henk de Velde

Met behulp van deze instrumenten kon de positie van de zon of de sterren aan de hemel worden bepaald. 

Ook de sterrenhemel zelf kan worden gebruikt om je koers te bepalen. Op het noordelijk halfrond maken we gebruik van de positie van de Poolster, op het zuidelijk halfrond maak je gebruik van het Zuiderkruis. Overdag kan echter ook gebruik worden gemaakt van natuurlijke referenties, zoals bijvoorbeeld de windrichting, trekvogels, de zon, gekapte bomen of boomstronken, mos etc.

Het is zelfs mogelijk om met de wijzers van een horloge de windrichtingen te bepalen! In de genoemde informatiebronnen wordt duidelijk gemaakt hoe deze technieken wekren. Tegenwoordig wordt bij de verschillende buitensporten vaak gebruik gemaakt van het zogenaamde Global Positioning System. 

De volgende ontwikkelingen hebben een rol gespeeld bij de ontwikkeling van methoden en technieken om te navigeren:

  • de ontwikkeling van meetinstrumenten om de positie te bepalen
  • de ontwikkeling van het wereldbeeld
  • ontwikkelingen op het gebied van communicatie en informatietechnologie, micro-elektronica
  • ontwikkeling van de ruimtevaart
In de genoemde informatiebronnen staan verschillende technieken beschreven. Leerlingen kunnen deze, maar ook andere bronnen, gebruiken om informatie te verzamelen of verder te zoeken.

De zeezeiler Henk de Velde heeft verschillende reizen gemaakt. Zijn schepen en reizen staan beschreven op zijn eigen website. Door de ontwikkeling van moderne communicatiemiddelen kan iedereen de avonturen van deze Nederlandse zeiler op de voet volgen. Om te navieren maakt hij gebruik van zowel de klassieke navigatiemethoden als de meest geavanceerde technieken.

Als kader van het essay dat leerlingen voor deze opdracht moeten schrijven is het leuk om een van de reizen van Henk als uitgangspunt te nemen. 

Eindproduct

Leerlingen schrijven een essay voor het tijdschrift ‘Zeilen’. Zeilen is een tijdschrijft voor de Nederlandse amateur-zeiler. Het essay moet de lezers van dit magazine op een onderhoudende manier een beeld geven van de ontwikkeling van methoden en technieken voor navigatie.

© 2001 Stichting Universum, Utrecht. Alle rechten voorbehouden. Copiëren voor eigen gebruik, privé of op school, is toegestaan. Overname van deze tekst in andere uitgaven mag alleen met schriftelijke toestemming van de uitgever.

Terug naar startpagina.